Ydy eich ysgol wedi’i llygru, a sut fasech chi’n gwybod?

Prawf Gwyddoniaeth i arweinwyr ysgolion

Efallai bod hyn yn gwestiwn anarferol iawn i’w ofyn am ysgol ac un na fyddech yn disgwyl i’ch ymgynghorydd her cyfeillgar ei ofyn! Serch hynny, cwestiwn perthnasol iawn yw hwn wrth ystyried  perfformiad plant prydau ysgol am ddim. Gadewch i mi esbonio.

Yn yr amgylchedd naturiol gellir mesur unrhyw lygrydd gwenwynol yn uniongyrchol a gall bresenoldeb neu absenoldeb rhai organeddau byw a elwir yn rywogaethau dangosol fod yn arwydd o’r llygredd sy’n bodoli mewn amgylchedd penodol.  Er enghraifft, gall lygredd dŵr sy’n cael ei achosi gan ollyngiadau sylweddau niweidiol i afonydd, llynnoedd a moroedd gael effaith uniongyrchol ar ba anifeiliaid dyfrol sy’n medru goroesi yn y dŵr llygredig yma. Felly mae eu presenoldeb neu absenoldeb yn gallu dangos i ba raddau mae crynofa ddŵr wedi’i llygru. Hynny yw, pa mor wenwynol yw’r pwll hwnnw?  Mae presenoldeb larfau clêr Fai yn arwydd bod y lefel llygredd dŵr yn isel iawn oherwydd nid oes modd i’r creaduriaid hyn fyw mewn dŵr gwenwynol iawn. Ac anghofio’r wers wyddoniaeth, sut mae hyn yn berthnasol i ba mor llygredig mae eich ysgol?

Yn yr un modd, disgyblion PYDd yw’r rhywogaeth ddangosol o fewn amgylchedd ysgol. Pam? Yn nodweddiadol mae’r plant hyn, pa bynnag eu lefel gallu neu ddawn, yn tueddu bod ag adnoddau cyfyngedig; yn derbyn llai o gefnogaeth gartref, bydd ganddynt lefel hunan-hyder is, yn aml byddant yn dad-ddewis eu hun o brofiadau cwricwlwm a gynigir iddynt oherwydd materion ariannol; byddant yn gwneud cynnydd arafach na’u cyfoedion; a byddant tair gwaith yn fwy tebygol o beidio â mynd i’r ysgol neu gael eu gwahardd. Oherwydd hyn mae’r plant hyn yn dibynnu’n fwy trwm ar y ddarpariaeth maent yn ei derbyn yn yr ysgol na’u cyfoedion. Yn syml, os nad ydynt yn ei derbyn gan yr ysgol, o le byddant yn ei chael? Tra bydd plant eraill o hyd yn perfformio’n well hyd yn oed os yw safon yr addysgu yn annigonol oherwydd eu bod yn derbyn cefnogaeth o gartref, bydd plant PYDd mwy na thebyg yn methu.

Felly, os yw perfformiad disgyblion prydau ysgol am ddim yn is na’r disgwyl, mae’n rhaid i ni fel arweinwyr ofyn i ni ein hunan rhai cwestiynau heriol ynglŷn â sefyllfa ethos a diwylliant ein sefydliad. Mae’n bosibl bod yna elfennau o’n hymarfer neu ddarpariaeth sy’n llygru amgylchedd yr ysgol.

Sut mae ysgolion yn aml yn ymdrin â’r gwenwyndra hyn? Yn nodweddiadol maent yn darparu ymyrraeth i’r disgyblion PYDd, a thra gallai hyn gael effaith gadarnhaol yn y tymor byr, mae’n bosibl na fydd hyn yn mynd i’r afael â’r mater gwirioneddol. Yn yr un modd â cheisio achub y larfau clêr Fai trwy ymyrraeth, byddwn yn methu yn y pendraw os nad ydym yn delio gyda tharddiad y llygredd dŵr. Felly hefyd mewn ysgol, nid oes modd gwella ansawdd yr addysgu trwy ddarparu ymyrraeth gyda chynorthwywyr cefnogi dysgu ychwanegol.

Felly, fel arweinwyr ysgol â chyfrifoldeb dros sicrhau bod ein hamgylcheddau yn iachus ac yn rhydd o docsinau, gallwn ofyn y cwestiynau allweddol sy’n dilyn i ni ein hun er mwyn gwella deilliannau i ddisgyblion PYDd.

  1. Oes gan eich ysgol weledigaeth glir? Ydy pawb yn gweithio tuag at nod cyffredin sy’n canolbwyntio ar y disgyblion?
  2. Oes gan bob aelod o staff yr un disgwyliadau uchel ac iaith gyffredin i drafod yr hyn sy’n gweithio?
  3. Ydy arweinyddiaeth yn gryf ac yn ddosbarthedig? Ydy staff yn herio camsyniadau ac uchelgeisiau isel ar draws y sefydliad?
  4. Ydy ein cwricwlwm yn cymryd i ystyriaeth anghenion y dysgwyr mwyaf bregus? A yw’n cyfoethogi ac yn canolbwyntio ar ddysgu, gan alluogi datrys problemau a meithrin gwydnwch neu ydyn ni’n addysgu plant er mwyn iddynt basio arholiadau?
  5. Ydyn ni’n cynnig ystod eang o brofiadau dysgu dilys i bob plentyn, gan gynnwys y dysgwyr PYDd?
  6. Ydyn ni’n defnyddio’r grant datblygu disgyblion i gorau ein gallu? Oes gan yr ysgol sail resymegol glir dros ei ddyrannu yn seiliedig ar anghenion cyd-destunol dysgwyr PYDd? Ydy’r meini prawf yn glir ac yn fesuradwy?
  7. Ydy ein harferion asesu yn drwyadl ac yn graff ar draws y sefydliad? Ydyn ni’n deall y ffigurau pennawd i’r disgyblion PYDd hynny?
  8. Ydy ein strategaethau ar gyfer codi cyflawniad disgyblion PYDd yn seiliedig ar enghreifftiau o waith ymchwil megis yr Education Endowment Foundation?
  9. Ydyn ni’n datblygu addysgeg ar gyfer cau’r bwlch? Hynny yw, ydy dysgu proffesiynol yn rhoi grym i’n hathrawon gynllunio gwersi arloesol a diddorol? Oes gan staff ddealltwriaeth glir o egwyddorion hyfforddi ac addysgu ymddiddanol yn hytrach na sialc a siarad hen ffasiwn?
  10. Ac efallai yn bwysicach oll, ydy’r ethos hwn yn weledol ac yn cael ei werthfawrogi?

Dyna ddiwedd i’n gwers fach wyddoniaeth. Fodd bynnag, mae hynny’n ein gadael â bach o waith cartref a gwaith paratoi ar gyfer y flwyddyn academaidd nesaf. Fel arweinwyr ysgol, meddyliwch am y cwestiwn arholiad canlynol:

Pa effaith mae eich arweinyddiaeth a’i gweithgareddau dilynol yn ei chael ar amgylchedd eich ysgol?

Trafodwch

Huw Duggan

Huw Duggan

Strategic Adviser for Closing the Gap at Central South Consortium
Huw Duggan
(Visited 22 times, 1 visits today)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *