Safonau Addysgu Proffesiynol – Meddwl am Feddylfryd!

‘Safonau addysgu newydd? Wnes i ddim sylweddoli bod yna rai hen hyd yn oed!’

Dyma sylw gan gydweithiwr yn ddiweddar, ond yn anffodus mae llawer o athrawon o’r un farn. Ym mis Medi 2017 daw’r safonau addysgu proffesiynol newydd i rym i athrawon newydd gymhwyso. Mae’r hen safonau wedi cyflawni eu diben. Maen nhw wedi darparu strwythur yn disgrifio atebolrwydd proffesiynol athrawon ac arweinwyr ac mae’r safonau hyn wedi gosod y disgwyliadau lleiaf tra’n cyfeirio at y cylch rheoli perfformiad. Cydnabyddir erbyn hyn fod angen i’r system gyfan fod yn fwy uchelgeisiol os yw’n mynd i fodloni ei disgwyliadau ar gyfer plant a phobl ifanc yng Nghymru.

Yr Athro Mick Waters yw’r pensaer, ond fe fyddai’r person cyntaf i herio’r gair ‘safonau’ gan ei fod yn cyfleu delwedd o restr wirio hir o ddatganiadau. Fel y dywed dogfen ymgynghori Llywodraeth Cymru, os ydym am lywio gwelliannau mae angen gwlad sy’n llewyrchus a diogel, iach a gweithredol, uchelgeisiol wrth ddysgu, unedig a chysylltiedig. Yn wir, blaenoriaeth allweddol addysg yw cymell, cydnabod a hyrwyddo addysgu ac arweinyddiaeth rhagorol fel ein bod yn codi safonau ym mhob ysgol yng Nghymru’ (Dysgu Cymru, 2016)

Meddyliwch am eich Iaith!

Dysgu cymysg, y pedwar diben, pum dimensiwn ymarfer; mae llawer o athrawon wedi clywed am y termau hyn, ond faint ohonyn nhw allai ddiffinio eu hystyr yn gywir? Mae’r safonau newydd yn cymryd yn ganiataol bod iaith ‘Dyfodol Llwyddiannus’ a’r model safonau newydd yn gyfarwydd i athrawon, ond nid dyma’r realiti. Bydd hyrwyddo geirfa gyffredin yn hanfodol. Yn ogystal, mae’r Pasbort Dysgu Proffesiynol (PLP) wedi cyrraedd blwch llythyron athrawon heb fawr o esboniad am ei bwrpas. O ganlyniad, mae llawer o gydweithwyr wedi ei daflu i ffwrdd, gan feddwl nad oedd yn rhywbeth o bwys! Bwriedir i’r pasbort gael ei ddefnyddio ar y cyd â’r safonau newydd, er mwyn cefnogi adolygu unigol a chynllunio datblygu, ond nid yw hyn wedi cael ei ddeall yn eang. Yn y bôn, offeryn i gefnogi myfyrio personol yw hwn, er mwyn adnabod cryfderau a darparu mewnwelediad i feysydd ar gyfer datblygu ymarfer.

Meddyliwch am y Bwlch!

Rwy’n 40 oed ac yn teimlo’n hen, yng nghyd-destun ysgolion ta beth! Mae ANGau ac athrawon sydd ar ddechrau eu taith addysgegol i gyd i’w gweld yn ifanc iawn ac yn llawn brwdfrydedd naturiol ac yn fodlon croesawu’r newid. Mae llawer o athrawon ifanc yn credu eu bod wedi cyrraedd uchafbwynt ar ôl ychydig o flynyddoedd yn yr ystafell ddosbarth, ac er bod hyn yn wir i rai, mae gan eraill lawer iawn mwy i’w ddysgu ac wedi cael eu camarwain gan y safonau blaenorol nad oeddent yn gwahaniaethu llawer rhwng athro sydd newydd ennill Statws Athro Cymwys ac ymarferydd mwy profiadol. Mae’r safonau newydd yn cyfleu gweledigaeth gliriach o lawer, sy’n cwmpas dysgu proffesiynol parhaus, meithrin gallu arweinyddiaeth a dysgu gydol oes. Felly, mae’r datblygiad i’w weld drwy gydol gyrfa yn hytrach na chanolbwyntio ar y pedair neu’r pum mlynedd cyntaf. Dyw’r safonau eu hunain ddim yn gyfres o gymwyseddau mae angen i athrawon gael eu barnu yn eu herbyn yn ffurfiol. Yn hytrach, mae angen eu harchwilio yn eu cyd-destun trwy sgyrsiau proffesiynol er mwyn galluogi datblygiad a thwf yn bwrpasol trwy gydol yr alwedigaeth gyfan.

Byddwch yn realistig!

O fewn y safonau newydd, does dim sôn am weithgareddau allgwricwlaidd na phwyslais ar gymhwysedd digidol na phwysigrwydd gwybodaeth athro o’i bwnc; yn wir, roedd y dimensiwm Cymreig ond yn cael ei ychwanegu yn yr ail ddrafft. Mae rhai o’r disgrifyddion yn gymhleth ac yn awgrymu yn hytrach nag yn datgan. Ni ellir symleiddio gwyddor, celf a chrefft addysgu i rai ymadroddion a brawddegau syml. Mae’r disgrifyddion angen ac yn annog meddwl, ystyried a thrafod ynglŷn â chymhlethdod y broses addysgu ac arweinyddiaeth ysgol. Bydd yn ‘her’, sef gair a ddefnyddir tipyn o ran y safonau newydd!

Ystyriwch y Cam!

Mae’r model consentrig rhyngweithiol ychydig fel Marmite, a byddwch naill ai wrth eich bodd neu’n ei gasáu! Yn wir, un o’r ymholiadau cyntaf ces i ynglŷn â’r safonau oedd a oes modd i ni gael y safonau addysgu newydd mewn rhestr os gwelwch yn dda? Dyw disgrifyddion o’r safonau ddim yn llinellol nac yn gynyddrannol. Bydd rhai agweddau ar y disgrifyddion ar gyfer ymarfer effeithiol iawn yn cael eu hymarfer gan ANG a Phennaeth Adran neu arweinydd cyfnod a allai fod hefyd yn fedrus mewn rhai agweddau ar arweinyddiaeth a ddisgwylir gan benaethiaid. Dyma sut gellir cyflawni arweinyddiaeth effeithiol ar bob lefel a dyma pam nad yw’r safonau na’r disgrifyddion yn cael eu cyflwyno mewn rhestr neu siart. Ni fydd yn briodol defnyddio’r safonau na’r disgrifyddion fel rhestr wirio flynyddol ar gyfer twf proffesiynol nac i drin pob disgrifydd mewn dull ‘wedi ei gyflawni’ neu ‘heb ei gyflawni’. Mae angen i’r safonau gefnogi continwwm twf proffesiynol yn hytrach na nifer o gamau penodol. Mae’r safonau newydd wedi cael eu cynllunio GYDA’r alwedigaeth ac AR GYFER yr alwedigaeth.

Cadwch Feddwl Agored!

Mae’n glir - os ydym am weithredu cwricwlwm yng Nghymru sy’n eang ac yn greadigol yn hytrach na bod yn gul ac yn ddiddychymyg - fod angen i ni weld y safonau proffesiynol newydd fel man cychwyn arloesi. Mewn geiriau eraill, dyw derbyn y safonau ddim yn ddigon. Mae angen i ni eu dehongli’n greadigol. Dyw’r blwch ticio meddylfryd ddim yn meithrin creadigrwydd ar hyn o bryd, a bydd hyn yn allweddol os yw’r safonau newydd yn mynd i gael effaith ar ddysgu ac addysgu yn unol ag argymhellion Yr Athro Donaldson. Mae gan safonau proffesiynol rôl bwysig wrth ddatblygu sgiliau, gwybodaeth ac ymddygiadau sy’n nodweddu ymarfer rhagorol ac yn cefnogi twf proffesiynol. Mae hi’n ymwneud yn llai â chasglu tystiolaeth i brofi cymhwysedd, ac yn canolbwyntio’n fwy ar archwilio cymhlethdodau addysgu er mwyn craffu yn gefnogol ac yn adeiladol. Mae’r cyfan yn dibynnu ar y meddylfryd!

Barry Crompton

Barry Crompton

School Partnerships Co-ordinator, ITE Senior Mentor & External NQT Mentor at Stanwell School
Barry Crompton

Latest posts by Barry Crompton (see all)

(Visited 52 times, 1 visits today)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *