Ymholiad Cymheiriaid – Model Dysgu ar gyfer Arweinyddiaeth mewn Ysgolion

Model Hir Sefydledig
Mae ymholiad cymheiriaid, sy’n cael ei alw’n adolygiad cymheiriaid yn aml, wedi bod yn sbardun allweddol Her Canol De Cymru ers dechrau 2015. Yn Lloegr, mae Partneriaid Her yn gweld adolygiad cymheiriaid yn rhan hanfodol o unrhyw system hunanwella ranbarthol, ac wedi cyflwyno dull ffurfiol ar gyfer adolygiad cymheiriaid ers dechrau Her Llundain. Yn wir, mae adolygiad/ymholiad cymheiriaid wedi bod yn broses hir sefydledig wrth sicrhau ansawdd strategaethau yn y galwedigaethau meddygol a chyfreithiol ac mewn prifysgolion ers cannoedd o flynyddoedd. Mae’n broses sy’n hwyluso trafodaethau a myfyrdodau ar ansawdd arweinyddiaeth a gwasanaethau llawer o sefydliadau, gan gynnwys ysgolion.

Model Cydweithredol
Mae cydweithredu effeithiol yn egwyddor graidd ac yn digwydd mewn sawl ffordd:
  • Mae penaethiaid yn cydweithredu i sicrhau gwelliant ysgol trwy onestrwydd beirniadol a chefnogaeth.
  • Mae uwch arweinwyr ysgolion sy’n gweithio gyda phenaethiaid wrth eu gwaith yn edrych ar weithdrefnau a phrosesau gweithredu ysgolion ac yn derbyn datblygiad proffesiynol grymus a allai eu helpu i baratoi ar gyfer prifathrawiaeth.
  • Mae ysgolion yn gweithio gydag ymarferwyr o ysgolion o’r tu allan i’r Awdurdod Lleol ac mae Grwpiau Gwella Ysgolion yn datblygu rhwydweithiau cydweithredu ehangach. Mae penaethiaid yn gwirio bod partneriaethau newydd wedi arwain at rannu arfer arloesol a chyfleoedd i ddatblygu athrawon.
Model Cryf ar gyfer Gwella Arweinyddiaeth a Dysgu
Gwnaed adolygiad annibynnol o fodel ymholiad cymheiriaid CCD gan Arolygydd Ei Mawrhydi Dr Peter Matthews OBE – sef addysgwr profiadol sy’n gweithio gyda Phartneriaid Her yn cynnwys rôl fel Arweinydd Sicrhau Ansawdd ar gyfer adolygiadau cymheiriaid ar draws y DU. Cydnabu rai o brif gryfderau’r model (yn ogystal ag awgrymu ffyrdd o symud ymlaen):
  • Mae ymholiadau cymheiriaid yn cael eu dyfeisio’n dda, ac wedi eu derbyn yn dda gyda rhai eithriadau. Maen nhw’n cael eu cynnal gan arweinwyr ysgolion i’w cymheiriaid ac yn gam pwysig yng nghyfeiriad system ysgolion sy’n hunanwella.
  • Mae ymholiadau cymheiriaid wedi cael eu datblygu’n feddylgar ac wedi eu gwella trwy brofiad ac adborth. Mae trywydd archwilio gyda dogfennaeth dda a chefnogol sy’n dangos ffocws yr ymholiad ac eglurder o ran gweledigaeth a phwrpas. Mae’r rhaglen yn cael ei chefnogi gan arweiniad effeithiol ac mae aelodau o’r timau ymholi yn cael eu hyfforddi yn y rôl.
  • Mae arweinwyr sydd wedi ymgysylltu’n bennaf wrth sefydlu, cynnal ac arwain ymholiadau cymheiriaid yn ymrwymedig iawn i’r dull ac yn gadarnhaol iawn yn gyffredinol, tra’n cydnabod bod gan y rhaglen gwmpas ar gyfer datblygiad pellach.
  • Mae ymholiadau cymheiriaid yn gallu cael effaith sylweddol ar wella ysgolion, yn enwedig os yw’n cael ei gynnal yn drylwyr, yn gyfnodol a bod y gwaith dilynol yn effeithiol. Mae eisoes peth tystiolaeth am sut mae deilliannau ymholiad yn cael eu defnyddio ar gyfer datblygiad ysgol.
  • Mae eisoes yn amlwg bod ymholiad cymheiriaid yn cyfrannu at ymddiriedaeth uwch ar draws ysgolion yn y system. Mae meithrin ‘cyfalaf gymdeithasol’ yn hanfodol mewn system ysgolion uchel ei pherfformiad a’r weledigaeth yw annog ymddiriedaeth, didwylledd a gonestrwydd rhwng arweinwyr sy’n gymheiriaid.
  • Mae cymryd rhan mewn ymholiad cymheiriaid yn cael ei gydnabod yn fuddiol i ymholwyr a’u hysgolion, yn ogystal â’r ysgolion lletyol, o ran datblygu arweinyddiaeth a dysgu dwyochrog. Dylai’r fenter arwain yn gynyddol at fanteision lluosog.
Sylwadau gan Benaethiaid
Mae cyfweliadau gyda phenaethiaid sydd wedi cymryd rhan mewn ymholiad cymheiriaid yn y rhanbarth wedi cynnig sylwadau perswadiol ar y broses: ‘Mae ymholiad cymheiriaid wedi bod yn fuddiol i’r ysgol ac wedi cynnig cyfle i ni sefydlu cysylltiadau ag ysgolion newydd tu allan i’n GGY ‘Mae’n debyg mai hwn yw’r datblygiad proffesiynol gorau dw i wedi ei gael erioed' ‘Roedd y broses yn drylwyr ac yn heriol' ‘Roedd y tîm yn deg ac yn onest – doeddwn i ddim wedi ‘cau unrhyw gypyrddau’ – ac roedd hyn yn allweddol i’w lwyddiant. Nid arolygiad Estyn mohono' ‘Roedden nhw (y tîm ymholiad cymheiriaid) wedi darganfod pethau nad oeddem ni wedi sylwi arnynt fel ysgol. Cawn ni sgyrsiau difrifol yng nghyfarfod yr UDA ddydd Llun!'

Model Myfyriol a Dwyochrog
Mae Consortiwm Canolbarth y De wedi cynhyrchu ei drydedd fersiwn o fodel yr ymholiad cymheiriaid fel rhan o ymgynghoriad a myfyrio. Rhoddodd Cam 2 lawer o sylwadau a data tystiolaeth sydd wedi ein galluogi i symud ymlaen i Gam 3. Fel ymarferydd addysg, bydd gennych ddiddordeb yn y diwygiadau canlynol i’r model:
  • Erbyn hyn, mae pob ysgol wyrdd, melyn ac ambr yn gallu comisiynu ymholiad cymheiriaid mewn cylch dwy flynedd, lle bydd yr ymholiad dau ddiwrnod cychwynnol yn cael ei gomisiynu ym mlwyddyn 1, ac wedyn un diwrnod o arfarnu cynnydd ym mlwyddyn 2.
  • Mae ymholiadau cymheiriaid yn digwydd fel rhan o weledigaeth Consortiwm Canolbarth y De ar gyfer system ysgolion sy’n hunanwella. Mae ymholiadau yn cael eu harwain gan ysgolion ac yn cael eu harfarnu gan ymarferwyr wrth eu gwaith, ymgynghorwyr her, awdurdodau lleol ac Estyn.
  • Mae trywyddau ymholi sy’n cael eu hadnabod gan y tîm ymholiad cymheiriaid yn cael pennu a’u blaenoriaethu’n gadarn o ran effaith ar wella ysgolion. Bydd penaethiaid lletyol yn cael eu gwahodd i gynhyrchu cynlluniau gweithredu o ran y trywyddau ymholi hyn. Yn y pendraw, daw’r rhain yn fesurau perfformiad / gwaelodlin y caiff cynnydd ei fesur yn eu herbyn mewn a) ymweliadau ymgynghorwyr her, b) ymholiadau dilynol un diwrnod a/neu c) ymweliadau arolygu Estyn a/neu d) rheoli perfformiad;
  • Mae ymholiadau cymheiriaid yn gysylltiedig yn fwy agos â datblygiad proffesiynol uwch arweinwyr a chynllunio ar gyfer olyniaeth o ran arweinwyr y dyfodol a sgiliau arwain.
  • Mae’r model yn fwy dwyochrog erbyn hyn; mae pennaeth yn comisiynu ymholiad cymheiriaid am ddim i’r ysgol, yn gyfnewid am gefnogi tîm ymholiad cymheiriaid mewn ysgol arall. Mae hyn yn lleihau’r angen am ariannu canolog, sy’n fwy cynaliadwy yn y tymor hwy.
  • Mae sicrhau ansawdd yn broses dynn, cyson ac amlochrog.
Model Ymarferol
Mae’r broses a’r ddogfennaeth sy’n gysylltiedig â’r model ymholiad cymheiriaid yn gyson ac yn glir, fel bod yr holl randdeiliaid yn ymwybodol o’r disgwyliadau. Bydd ysgol sy’n comisiynu a’r tîm yn derbyn copi o’r ddogfennaeth ‘pecyn cymorth’. Dyma enghraifft o linell amser nodweddiadol: Comisiynu ymholiad
  • Bydd pennaeth yn penderfynu, gydag UDA yr ysgol, pryd sydd fwyaf cyfleus i gynnal yr ymholiad cymheiriaid (ym mha dymor).
  • Bydd y pennaeth yn cysylltu â’r ymgynghorydd her neu’r person arweiniol yn Consortiwm Canolbarth y De.
Arwain ymholiad
  • Bydd arweinydd CCD yn cysylltu â phenaethiaid sydd wedi cymryd rhan mewn ymholiad yn barod neu sydd wedi dilyn hyfforddiant i arwain ymholiad a bydd yn cysylltu â’r ysgol letyol.
Cefnogi ymholiad
  • Bydd yr ymholwr arweiniol yn derbyn enw pennaeth sy’n cefnogi sydd wedi cynnal ymholiad o’r blaen neu sydd wedi dilyn hyfforddiant.
  • Caiff yr arweinydd gyfle i wahodd Dirprwy Bennaeth neu Bennaeth Cynorthwyol i gefnogi’r ymholiad.
Pythefnos cyn yr ymholiad
  • Bydd y pennaeth lletyol yn anfon CGY ac AHA yr ysgol ac unrhyw ddata arall (e.e. Pecyn Data Craidd Cymru Gyfan) i’r ymholwr arweiniol.
  • Bydd yr ymholwr arweiniol yn astudio’r data a phennu trywyddau ymholi posibl gyda’r tîm.
  • Bydd yr ymholwr arweiniol yn trafod fformat y ddau ddiwrnod gyda’r pennaeth lletyol.
Diwrnod cyntaf yr ymholiad 
  • Bydd tîm yr ymholiad yn cwrdd â’r UDA lletyol.
  • Bydd ystod o weithgareddau e.e. teithiau dysgu, craffu ar waith, arsylwadau gwersi, cyfweliadau gyda dysgwyr a staff.
  • Mae’n bosibl y bydd cyfarfod adborth cryno ar ddiwedd y dydd.
  • Ni fydd Diwrnod 2 yn dilyn Diwrnod 1 yn gronolegol – y tîm a’r pennaeth lletyol sy’n penderfynu.
Ail ddiwrnod yr ymholiad
  • Gweithgareddau pellach i hwyluso darlun mor gynhwysfawr o’r ysgol â phosibl
  • Adborth manwl rhwng y tîm a’r UDA lletyol
Ar ôl yr ymholiad yn yr ysgol letyol
  • Bydd arweinwyr ysgolion yn penderfynu sut i fynd i’r afael â thrywyddau ymholi gyda chynllun gweithredu sy’n amlinellu’r blaenoriaethau.
  • Bydd y pennaeth lletyol yn cwblhau arfarniad o’r ymholiad a’i anfon at yr arweinydd yn CCD.
  • Bydd y pennaeth lletyol yn derbyn yr adroddiad a’i rannu â’r ymgynghorydd her a llywodraethwyr.
Ar ôl yr ymholiad ar gyfer yr ymholwr arweiniol
  • Ysgrifennu adroddiad o’r ymholiad a’i anfon at yr Arweinydd, Mark Powell, i sicrhau ei ansawdd
  • Pan gaiff ei gymeradwyo, caiff yr adroddiad ei anfon at y pennaeth lletyol o fewn 10 diwrnod gwaith
Blwyddyn yn ddiweddarach
  • Bydd yr ymholwr arweiniol yn cysylltu neu’n cael ei wahodd gan yr ysgol letyol i ailymweld â’r ysgol am drafodaeth ddwy awr ar effaith mynd i’r afael â thrywyddau ymholi ar wella ysgolion
Proses syml yw ymgysylltu ag ymholiad cymheiriaid am y tro cyntaf. Siaradwch â'ch ymgynghorydd her neu gysylltu ag un o'r canlynol yn CCD am ragor o wybodaeth: Os oes unrhyw ymholiadau gennych yn dilyn ymholiad cymheiriaid, cysylltwch â’r Arweinydd Sicrhau Ansawdd: Mark Powell yn mark.powell@yahoo.com
Mandy Esseen

Mandy Esseen

Senior Leader in Education at Central South Consortium
Mandy Esseen
(Visited 59 times, 1 visits today)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *